Yazı
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut uyuşmazlıklar için bağımsız hukuki danışmanlık yerine geçmez.
Teknolojinin hızla ilerlemesi, sağlık sektörünü de kaçınılmaz bir şekilde dönüştürüyor. Hasta kayıtlarından randevu sistemlerine, e-reçetelerden dijital laboratuvar sonuçlarına, faturalandırma işlemlerinden ödemelere kadar pek çok işlem artık elektronik ortamlarda yürütülüyor. Ancak bu dijitalleşme dalgası, kamu denetim organlarının yönetmelik ve mevzuat yorumlarıyla zaman zaman karşı karşıya gelebiliyor. Bu çatışmanın en fazla yaşandığı başlıklardan biri de hastadan alınan aydınlatılmış onam formları.
Yakın zamana kadar İl Sağlık Müdürlükleri, dijital ortamda alınan ve güvenli altyapılarla korunan onam formlarını yetersiz bulabiliyor; kliniklere “fiziki, ıslak imzalı form bulunmadığı” gerekçesiyle idari para cezası ve geçici faaliyet durdurma gibi yaptırımlar uygulayabiliyordu. Osmaniye 2. Sulh Ceza Hâkimliği’nin 20/04/2026 tarihli yeni kararında ise bu tartışmaya farklı bir bakış açısı getirildi. Yargı, dijital onamın en az fiziki onam kadar geçerli olabileceğini ve yalnızca kağıt form yok diye ceza kesilemeyeceğini hüküm altına aldı. Söz konusu karar kesinleşti.
Kararın temel hukuki noktaları
- 1219 sayılı Kanun Madde 70: 21/07/2025 tarihli ve 7557 sayılı Kanun ile yapılan düzenleme kapsamında, hekimlerin alması gereken hasta muvafakatlerinin elektronik ortamda alınabileceği açıkça düzenlenmiştir.
- Fiziki kağıt form zorunluluğu: Mahkeme, denetime elverişli ve mevzuatın aradığı içeriğe sahip dijital onamların fiziki kağıt formlarla eşdeğer hukuki geçerliliğe sahip olabileceğini değerlendirmiştir.
- İdarenin belirliliği ilkesi: İdare, kanunun açıkça tanıdığı elektronik onam imkanını yönetmelikteki “yazılı rıza” ibaresini dar yorumlayarak ortadan kaldıramaz.
- Denetime elverişlilik: Kimlik doğrulama, zaman damgası ve log kayıtlarıyla desteklenen dijital onamlar, geriye dönük izlenebilirlik sağlayarak denetim açısından güçlü bir kayıt oluşturabilir.
Cezanın nedeni ve idarenin gerekçesi
Dava konusu somut olayda, özel bir klinik hastalarının tedavi öncesi rızalarını dijital cihazlar üzerinden güvenli şekilde almış ve arşivlemiştir. Ancak Osmaniye İl Sağlık Müdürlüğü denetçileri tarafından gerçekleştirilen denetimde, klinikte fiziki olarak kağıda basılmış ve ıslak imza ile imzalanmış onam formu ibraz edilemediği gerekçesiyle tutanak tutulmuştur.
İdare, Ağız ve Diş Sağlığı Hizmeti Sunulan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik’in 23/2 maddesinde yer alan “Sağlık kuruluşlarında yapılacak tüm müdahaleler için ilgili mevzuata uygun şekilde rıza formu alınması zorunludur” hükmünü dar ve lafzi yorumlayarak, rıza formunun mutlaka fiziki kağıt olması gerektiği iddiasıyla klinik cirosu üzerinden hesaplanan yüksek miktarda idari para cezası uygulamıştır.
1219 sayılı Kanun’un 70. maddesi ne söylüyor?
Klinik vekilinin bu cezaya karşı yaptığı itirazı inceleyen Osmaniye 2. Sulh Ceza Hâkimliği, idarenin ceza uygularken yasal hiyerarşiyi ve güncel kanun değişikliklerini göz ardı ettiğini saptamıştır. Mahkeme kararının gerekçesinde, 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı Sanatlarının Tarz-ı İcrasına Dair Kanun’un 70. maddesinde 21/07/2025 tarihli ve 7557 sayılı Kanun ile yapılan değişikliğe atıf yapılmıştır.
“Tabipler, diş tabipleri ve dişçiler yapacakları her nevi ameliye için hastanın, hasta küçük veya tahtı hacirde ise veli veya vasisinin evvelemirde muvafakatını alırlar. Büyük ameliyei cerrahiyeler için bu muvafakatın tahriri olması lazımdır. Bu fıkra kapsamında alınacak muvafakat elektronik ortamda da alınabilir. Elektronik ortamda alınacak muvafakat, bir bilişim veya elektronik haberleşme cihazı üzerinden gerçekleştirilecek ve ilgilinin kimliğinin doğrulama kabiliyetini haiz kimlik belgeleriyle veya biyometrik yöntemlerle ya da elektronik kimlik doğrulanmasına imkan verecek yöntemler kullanılarak alınır...”
Mahkeme, kanunun bu açık düzenlemesi karşısında yönetmeliklerde geçen “yazılı rıza formu” ifadesinin sadece fiziki kağıt olarak yorumlanamayacağını belirtmiştir. Kanunun lafzından ve ruhundan, elektronik ortamda güvenli yöntemlerle alınan onam formlarının da yasal olarak geçerli ve koruma altında olduğu vurgulanmıştır. Dolayısıyla, üst norm olan kanunun verdiği bir hakkın alt norm olan yönetmelik hükümleri öne sürülerek engellenmesi veya cezalandırılması hukuken mümkün görülmemiştir.
İdarenin belirliliği ve keyfilik yasağı
Kararda hukuk devleti ilkeleri açısından öne çıkan bir diğer tespit, idarenin belirliliği ve keyfiliğin önlenmesi üzerinedir. Mahkeme, idarenin cezai yaptırım uygularken denetim yetkisini keyfiliğe mahal vermeyecek şekilde kullanması gerektiğini belirtmiştir.
Sağlık tesislerinin denetlenmesinde asıl amacın, mevzuata uygun şekilde onam alınıp alınmadığının sorgulanması olduğu; dijital sistemlerde saklanan ve mevzuatın aradığı tüm bilgileri içeren elektronik formların da fiziki kağıtlar gibi denetlenebileceği aktarılmıştır. Elektronik ortamda tutulan verilerin denetime elverişli ve geçerli sayılması gerektiği belirtilerek, yalnızca fiziki kağıt zorunluluğu iddiasıyla ceza uygulanmasının hukuki temelden yoksun olduğuna karar verilmiştir.
Hukuken güvenli dijital onam nasıl alınır?
Bu emsal karar klinikler için önemli bir kolaylık ve güvence sunmakla birlikte, her türlü dijital onamın doğrudan geçerli kabul edileceği anlamına gelmez. Hukuki ve teknik denetimlerde sorun yaşamamak için dijital onam süreçlerinin kanunun aradığı standartlara uygun tasarlanması gerekir.
- Güvenli kimlik doğrulama altyapısı: Onam veren kişinin gerçekten hasta veya velisi/vasisi olduğunun kanıtlanabilmesi için SMS doğrulama, biyometrik imza, e-Devlet entegrasyonu veya kimlik kartı doğrulama gibi yöntemler kullanılmalıdır.
- Değiştirilemezlik ve zaman damgası: Dijital form imzalandıktan sonra üzerinde geriye dönük değişiklik yapılamamalıdır. Zaman damgası ve hash değerleri kullanılarak formun bütünlüğü korunmalıdır.
- Mevzuata uygun içerik: Dijital formlar yalnızca bir onay kutucuğundan ibaret olmamalı; ilgili yönetmeliklerin öngördüğü detaylı aydınlatma metinlerini, tedavi risklerini ve komplikasyon bilgilerini içermelidir.
- Denetime hazır arşivleme: Sağlık Bakanlığı denetçileri geldiğinde, dijital onam formları sistemden hızlıca sorgulanabilir, görüntülenebilir ve raporlanabilir şekilde arşivlenmiş olmalıdır.
Klinikler için pratik sonuç
Karar, dijital onam süreçlerinin hukuki geçerliliği açısından önemli bir işaret niteliği taşır: Klinikler, mevzuatın aradığı içeriği ve güvenli kimlik doğrulama şartlarını sağlayan dijital onam altyapıları kurduklarında, yalnızca ıslak imzalı kağıt form bulunmadığı gerekçesiyle yaptırımla karşılaşmamalıdır. Asıl mesele, onamın alınmış olması, içeriğinin yeterli olması ve denetime elverişli şekilde saklanmasıdır.
Medicasimple’da dijital onam formları, güvenli hasta doğrulama, değiştirilemez kayıt mantığı ve denetime hazır arşivleme altyapısı birlikte sunulur. Kliniğinizde dijital onam sürecini kağıt yükü olmadan, güvenle ve takip edilebilir şekilde kullanabilirsiniz.
